Υγεία

Show_polykistikes
Υγεία

Πολυκυστικές ωοθήκες : Σημαντικά βήματα στη θεραπεία

της Νεκταρίας Καρακώστα

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι το πιο συνηθισμένο ορμονικό πρόβλημα σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Πολλές μάλιστα, δεν γνωρίζουν καν ότι πάσχουν. Πού οφείλεται και πώς αντιμετωπίζεται; Τι προβλήματα μπορεί να προκαλέσει; Ο μαιευτήρας-γυναικολόγος, κ. Παναγιώτης Ξηρομερίτης λύνει όλες μας τις απορίες για το σύνδρομο που έχει ακούσει κάθε γυναίκα.

Τι είναι το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών;
Οι πολυκυστικές ωοθήκες είναι ένας αρκετά παρεξηγημένος όρος. Η σωστή του ονομασία είναι «Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών» (ΣΠΩ). Κι όταν στην Ιατρική αναφερόμαστε σε σύνδρομο εννοούμε πολλά συμπτώματα, που εκδηλώνονται από διαφορετικά όργανα και συστήματα του οργανισμού. Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (Polycystic Ovary Syndrome PCOS) επηρεάζει σε παγκόσμιο επίπεδο το 10-15% των γυναικών. Το σύνδρομο περιγράφτηκε για πρώτη φορά το 1935 από τους γιατρούς Stein και Leventhal. Η γυναίκα, που πάσχει από σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών εμφανίζει:

• Πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών, τεκμηριωμένη με υπερηχογραφικά κριτήρια.

• Διαταραχές εμμηνορρυσίας (ολιγο- ή και αν-ωοθυλακιορ-ρηξία).

• Υπερανδρογοναιμία (ακμή ή και υπερτρίχωση προσώπου, θώρακα, κοιλιάς, μηρών αλλά και υπερανδρογοναιμία βιοχημικά τεκμηριωμένη).

Πού οφείλεται αυτό το Σύνδρομο; Πόσο συχνό είναι;

Η αιτία είναι γονιδιακή, χωρίς όμως να έχει βρεθεί ακριβώς ο μηχανισμός κληρονομικότητας και προδιάθεσης. Ο συνδυασμός της γονιδιακής προδιάθεσης μαζί με άλλους παράγοντες, κυρίως του τρόπου ζωής, όπως η παχυσαρκία, καθορίζει τελικά τη συμπτωματολογία.
Όπως προανέφερα, το ΣΠΩ επηρεάζει περίπου το 10-15% των γυναικών σε όλον τον κόσμο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι από το σύνδρομο πάσχουν 116 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως (μελέτη του 2010), σημειώνοντας όμως ότι περίπου το 70% των γυναικών διαγιγνώσκονται με καθυστέρηση.

Ποια είναι τα συμπτώματα; Είναι πάντα εμφανή;

Τα  κύρια συμπτώματα του συνδρόμου είναι:

· ακανόνιστη έμμηνος ρύση ή/και η απουσία περιόδου

· ακανόνιστη ωορρηξία ή η παντελής έλλειψη ωορρηξίας

· μειωμένη γονιμότητα (δυσκολία στη σύλληψη, αποβολές)

· ανεπιθύμητη έντονη τριχοφυΐα στο σώμα ή στο πρόσωπο

· λιπαρό δέρμα και ακμή

· λεπτά μαλλιά ή απώλεια μαλλιών (αλωπεκία)

· προβλήματα βάρους: παχυσαρκία ή απότομη αύξηση βάρους ή δυσκολία στην απώλεια βάρους

· σακχαρώδης διαβήτης

· αυξημένη χοληστερίνη

· αρτηριακή υπέρταση

Το ΣΠΩ επηρεάζει τις γυναίκες με διαφορετικούς τρόπους – άρα δεν έχει κάθε γυναίκα που πάσχει, όλα τα παραπάνω συμπτώματα. Συνήθως, το σύνδρομο συνδυάζεται με 2 ή 3 από τα παραπάνω συμπτώματα. Σε μερικές γυναίκες οι εκδηλώσεις του συνδρόμου μπορεί να είναι ήπιες, ενώ σε άλλες μπορεί να εμφανιστεί μεγαλύτερο πλήθος συμπτωμάτων και σε πολύ πιο έντονη μορφή. Τα συμπτώματα παρουσιάζονται συνήθως στην ενηλικίωση, όμως σε πολλές γυναίκες δεν παρουσιάζονται πριν τα μέσα της δεκαετίας των 20.
Έχει παρατηρηθεί ότι το ΣΠΩ σχετίζεται με το μεταβολικό σύνδρομο. Μελέτες[1] έχουν δείξει ότι έως και το 50% των γυναικών με ΣΠΩ πάσχει και από μεταβολικό σύνδρομο, κατά το οποίο έχουμε εμφάνιση υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη, υπερχοληστερολαιμίας και παχυσαρκίας κεντρικού τύπου (γύρω από τη μέση).
Επίσης, αρκετές γυναίκες με ΣΠΩ έχει βρεθεί ότι έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη[2]. Οι ιστοί του σώματος αντιστέκονται, δηλαδή, στη δράση της ινσουλίνης, με αποτέλεσμα το πάγκρεας να πρέπει να παράγει περισσότερη. Η ινσουλίνη παίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση των φυσιολογικών επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα (σάκχαρο αίματος).

Οι γυναίκες με ΣΠΩ έχουν, συνήθως, ελαφρώς υψηλότερα ποσοστά τεστοστερόνης από το φυσιολογικό, γεγονός που συμβάλλει στην εμφάνιση συμπτωμάτων, όπως η τριχοφυΐα, η ακμή και η ανδρογενής παχυσαρκία. Η τεστοστερόνη είναι το κύριο ανδρογόνο  στον οργανισμό της γυναίκας και παράγεται κυρίως στις ωοθήκες. Η τεστοστερόνη δρα στο γυναικείο οργανισμό (libido, τριχοφυία κ.ά.) και ένα μέρος της μετατρέπεται σε οιστρογόνο, το οποίο αποτελεί την κύρια θηλυκή ορμόνη.

Μπορεί το σύνδρομο να προκαλέσει υπογονιμότητα;
Το ΣΠΩ, λόγω της διαταραχής της ωορρηξίας που προκαλεί, μπορεί να επηρεάσει και τη γονιμότητα. Δηλαδή μία γυναίκα με αυτό το σύνδρομο, δεν παράγει ώριμο ωοθυλάκιο κάθε μήνα, οπότε δεν είναι δυνατή και η σύλληψη. Η υπογονιμότητα που προκαλεί το ΣΠΩ, μπορεί να ξεπεραστεί με την κατάλληλη θεραπεία. Συγκεκριμένα, ο γυναικολόγος μπορεί να χορηγήσει θεραπεία για την πρόκληση ωορρηξίας.

Πώς συνδέεται το ΣΠΩ με τις μεταβολές βάρους που τόσο απασχολούν τις γυναίκες;
Δεν υπάρχουν σαφή συμπεράσματα για το αν το ΣΠΩ προκαλεί την παχυσαρκία ή το αντίθετο. Όλοι γνωρίζουμε ότι υπάρχουν παχύσαρκες γυναίκες χωρίς ΣΠΩ, όπως και αδύνατες γυναίκες που πάσχουν από αυτό. Πάντως, η απώλεια βάρους (ακόμη και μόνο κατά 10%) μπορεί από μόνη της να βελτιώσει τις διαταραχές του κύκλου και τη γονιμότητα. Επίσης, προφυλάσσει ως ένα βαθμό από τις μακροχρόνιες επιπλοκές του μεταβολικού συνδρόμου, δηλαδή τον διαβήτη και την υπέρταση.

Το άγχος παίζει ρόλο στην εμφάνιση του συνδρόμου;
Το άγχος έχει νευρο-ορμονική υπόσταση, οπότε σίγουρα επηρεάζει τη συμπτωματολογία του μεταβολικού ΣΠΩ. Πιο συγκεκριμένα, η κορτιζόλη, η κατεξοχήν ορμόνη του στρες, επηρεάζει τη γλυκαιμική ισορροπία και οδηγεί σε αντίσταση στην ινσουλίνη, που με τη σειρά του οδηγεί σε ΣΠΩ. Το στρες επιδεινώνει επίσης την ορμονική ισορροπία που ήδη υπάρχει στις γυναίκες με ΣΠΩ.

Πώς αντιμετωπίζεται θεραπευτικά το ΣΠΩ;
Για την αντιμετώπιση του ΣΠΩ απαιτείται συστηματική παρακολούθηση και χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής από τον θεράποντα γυναικολόγο. Στις περιπτώσεις που υπάρχει έντονη διαταραχή του κύκλου με λιγότερες από 4 περιόδους το χρόνο, τα αντισυλληπτικά χάπια ρυθμίζουν τον κύκλο της γυναίκας και προφυλάσσουν από προβλήματα υπερπλασίας του ενδομητρίου. Στις περιπτώσεις που καθυστερεί η περίοδος άνω των 50 ημερών, θα ήταν χρήσιμη η λήψη μόνο προγεστερόνης για 5-10 μέρες, ώστε να προκληθεί η περίοδος. Επίσης, με τη λήψη αντισυλληπτικών χαπιών μειώνονται τα συμπτώματα από την υπερανδρογοναιμία (ακμή, λιπαρότητα δέρματος και μαλλιών, τριχοφυΐα). Σε περιπτώσεις έντονης υπερανδρογοναιμίας, μπορούν επίσης να βοηθήσουν οι αντι-ανδρογονικές ουσίες. Στις περιπτώσεις υπογονιμότητας, χρειάζεται θεραπεία για πρόκληση ωορρηξίας.
Σε κάθε πάθηση, η εξατομίκευση της θεραπείας προσφέρει καλύτερα αποτελέσματα, με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες. Στο ΣΠΩ, η εξατομίκευση στη θεραπεία είναι σημαντική, ανάλογα με το αν υπάρχει ή όχι μεταβολικό σύνδρομο και με το αν υπάρχει ή όχι επιθυμία τεκνοποίησης.

Τι ρόλο παίζει ο υγιεινός τρόπος ζωής στην αντιμετώπιση;
Ο υγιεινός τρόπος ζωής με σωστή διατροφή και άθληση, χωρίς την κατανάλωση αλκοόλ, ουσιών και καπνίσματος, προφυλάσσει από τις επιπλοκές του συνδρόμου αυτού, όπως π.χ. ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση, η υπερχολιστεριναιμία και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Επίσης, θα πρέπει να σημειωθεί, ότι η άθληση βοηθά σημαντικά στην πρόληψη και καταπολέμηση της παχυσαρκίας, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση του ΣΠΩ.
Μια διατροφή χωρίς πρόσθετη ζάχαρη, φτωχή σε λιπαρά και πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, βοηθά στη διατήρηση ενός χαμηλού σωματικού βάρους, στη διατήρηση χαμηλών επιπέδων λιπιδίων στο αίμα και στην καλύτερη ρύθμιση της γλυκαιμίας, μέσω της ινσουλίνης, με αποτέλεσμα την προφύλαξη, βελτίωση ή και υποστροφή των συμπτωμάτων του μεταβολικού συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών.

Υπάρχουν μη φαρμακευτικά μέσα που μπορούν να βοηθήσουν;

Πρόσφατες μελέτες[3],[4] αναφέρουν ότι οι γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες έχουν συχνά έλλειψη βιταμίνης D, που ίσως να επιδεινώνει την κλινική εικόνα τους. Επίσης υπάρχουν αναφορές και σε άλλα φυτικά σκευάσματα που δρουν κυρίως στο μεταβολισμό των ανδρογόνων (όπως το saw palmetto), που ίσως βελτιώνουν τη συμπτωματολογία. Δυστυχώς όμως, δεν υπάρχουν ακόμα κλινικές μελέτες που να καταλήγουν σε σαφή συμπεράσματα.

Πηγές: 1. C.J Glueck, Ranganath Papanna, Ping Wang, Naila Goldenberg, Luann Sieve-Smith, Incidence and treatment of metabolic syndrome in newly referred women with confirmed polycystic ovarian syndrome, Metabolism - Clinical and Experimental, Volume 52, Issue 7 , Pages 908-915, July 2003

2. Venkatesan,AM., Dunaif,A., Corbould,A., Ιnsulin resistance in polycystic ovary syndrome: progress and paradoxes, Recent Prog Horm Res, 2001, Vol. 56

3. Thomson RL, Spedding S, Buckley JD, Vitamin D in the aetiology and management of polycystic ovary syndrome, Clin Endocrinol (Oxf). 2012 Sep; 77(3):343-50.

4.  Brzozowska M, Karowicz-Bilińska A., The role of vitamin D deficiency in the etiology of polycystic ovary syndrome disorders].Ginekol Pol. 2013 Jun; 84(6):456-60.

 

Παναγιώτης Ν. Ξηρομερίτης

Μαιευτήρας – Γυναικολόγος

Πραγματοποίησε όλες τις σπουδές της Ιατρικής και της Μαιευτικής – Γυναικολογίας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (Université Catholique de Louvain), στις Βρυξέλλες, στο Βέλγιο. Βραβευμένος με επαίνους από τη σχολική ακόμα ζωή του, είναι συγγραφέας σε αρκετά επιστημονικά άρθρα δημοσιευμένα σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Κατά τη διάρκεια της ειδικότητας της Μαιευτικής-Γυναικολογίας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (Université Catholique de Louvain), υπό την επίβλεψη του καθηγητού J. DONNEZ, εκπαιδεύτηκε στην ενδοσκοπική γυναικολογική χειρουργική, στην παρακολούθηση κυήσεων υψηλού κινδύνου όπως επίσης και στον προγεννητικό έλεγχο.

www.gynaikologos.org

Γ. Λασσάνη 7, 54622, Θεσσαλονίκη