Διατροφή

Show_trofima_for_web
Διατροφή

Βιολογικά Προϊόντα: Όλα όσα πρέπει να ξέρετε

της Νεκταρίας Καρακώστα

Τα τελευταία χρόνια, τα συνεχή διατροφικά σκάνδαλα και ο φόβος για τον τρόπο παραγωγής και την ασφάλεια των τροφίμων, οδηγεί όλο και περισσότερους καταναλωτές στην αναζήτηση εναλλακτικών και πιο ασφαλών τροφίμων. Ως εκ τούτου, οι αγορές των βιολογικών τροφίμων γνωρίζουν μεγάλη ανάπτυξη.Τα βιολογικά προϊόντα συνιστούν μια πολύ σημαντική διατροφική επιλογή, αφού δεν ωφελούν μόνο την υγεία, λόγω της απουσίας φυτοφαρμάκων, αλλά είναι και αναγκαία για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας της γεωργίας. Στις γραμμές που ακολουθούν, λύνουμε όλες σας τις απορίες για τα βιολογικά προϊόντα.

Τι εννοούμε όταν λέμε βιολογικά προϊόντα;
Στη βιολογική καλλιέργεια δεν επιτρέπεται η χρήση χημικών λιπασμάτων, εντομοκτόνων και ορμονών- αντ’ αυτών φυσικά υλικά, όπως η κοπριά «επιστρατεύονται» για να προλάβουν, να μειώσουν ή και να εξαφανίσουν τους επιβλαβείς οργανισμούς, τις ασθένειες και τα ζιζάνια που απειλούν τα φυτά. Η προσεκτική επιλογή των ειδών, η αμειψισπορά και οι κατάλληλες καλλιεργητικές τεχνικές και διάφορες θερμικές διεργασίες βοηθούν επίσης προς αυτήν την κατεύθυνση. Τέλος, τα λιπάσματα και τα βελτιωτικά εδάφους που χρησιμοποιούνται στις βιολογικές καλλιέργειες θα πρέπει να έχουν εγκριθεί για χρήση σε βιολογικές παραγωγές.
Αντίστοιχα, στην κτηνοτροφία, η διατροφή των ζώων βασίζεται αποκλειστικά σε βιολογικές ζωοτροφές και φυσικές ουσίες μη γεωργικής προέλευσης, ενώ η χρήση ορμονών και αντιβιοτικών είναι περιορισμένη. Στη βιολογική εκτροφή απαγορεύεται  η γενετική τροποποίηση,  η χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας και  η χρήση ουσιών που ευνοούν την ανάπτυξη ή την τροποποίηση του κύκλου αναπαραγωγής των ζώων. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις συνθήκες διαβίωσης των ζώων, καθώς προβλέπεται η πρόσβασή τους σε βοσκοτόπους και δεν επιτρέπεται ο συνωστισµός τους σε περιορισμένους στάβλους. Βιολογικά δεν είναι μόνο τα φρούτα και τα λαχανικά. Υπάρχουν βιολογικά ζυμαρικά, γαλακτοκομικά, δημητριακά, ψωμί, παιδικές τροφές, σοκολάτες, κρέας, ψάρια, πουλερικά, κρασί, ακόμη και καλλυντικά! Τα βιολογικά τρόφιμα παράγονται από βιολογικά συστατικά, χωρίς την προσθήκη συντηρητικών, χρωστικών και ενισχυτικών γεύσης.

Πώς ωφελούν την υγεία και το περιβάλλον;
Με δεδομένο ότι τα υπολείμματα ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων έχουν την τάση να συσσωρεύονται στον ανθρώπινο οργανισμό, κάθε καταναλωτής ωφελείται αγοράζοντας και καταναλώνοντας βιολογικά προϊόντα.
Πέρα από αυτό όμως, τα βιολογικά προϊόντα προσφέρουν τα μέγιστα στη διαχείριση των φυσικών πόρων και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η βιολογική γεωργία οδηγεί σε φυσική ισορροπία και υψηλότερη γονιμότητα του εδάφους, σε διατήρηση των οικοσυστημάτων και μείωση της ρύπανσης.

Είναι τα βιολογικά προϊόντα πιο θρεπτικά;
Έρευνες[1],[2],[3],[4] έχουν δείξει ότι οι βιολογικές πατάτες και τα βιολογικά φυλλώδη λαχανικά παρουσιάζουν υψηλότερη συγκέντρωση βιταμίνης C, από τα αντίστοιχα συμβατικά. Επιπλέον, κάποια φρούτα και λαχανικά που έχουν καλλιεργηθεί µε βιολογικές μεθόδους, είναι πλουσιότερα σε ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο και χρώμιο, ενώ παρουσιάζουν αυξημένη συγκέντρωση αντιοξειδωτικών συστατικών. Tο λυκοπένιο στη ντομάτα, οι πολυφαινόλες στις πατάτες, οι φλαβονόλες στα μήλα, η ρεσβερατόλη στο κόκκινο κρασί, το ελλαγικό οξύ στις φράουλες και η κουερσετίνη στα κρεμμύδια, αποτελούν αντιοξειδωτικά συστατικά που παρουσιάζονται αυξημένα στα βιολογικά προϊόντα.
Το βιολογικό γάλα φαίνεται ότι περιέχει περισσότερα ω-3 λιπαρά οξέα, βιταμίνες και αντιοξειδωτικά.
Προσοχή όμως! Αν πρόκειται για επεξεργασμένο τρόφιμο, το βιολογικό δεν σημαίνει απαραιτήτως και υγιεινό. Ελέγξτε και εδώ την ετικέτα για κρυμμένο αλάτι, ζάχαρη και κορεσμένα λιπαρά, όπως θα κάνατε και στο αντίστοιχο συμβατικό.

Πώς πιστοποιούνται τα βιολογικά προϊόντα;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει αυστηρούς όρους για τις προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες τα φυτικά ή ζωικά προϊόντα μπορούν να χαρακτηρίζονται βιολογικά. Τα βιολογικά προϊόντα πρέπει να παράγονται με εγκεκριμένες πρακτικές. Όλοι οι βιοκαλλιεργητές αλλά και οι σχετικές επιχειρήσεις του κλάδου ελέγχονται εξονυχιστικά στο χωράφι, στο εργαστήριο και στο ράφι, από πιστοποιημένες εταιρείες, ώστε να αποκτήσουν το σχετικό σήμα.

Είναι απολύτως ασφαλή;
Στα βιολογικά προϊόντα παρουσιάζεται μειωμένη συγκέντρωση νιτρωδών αλάτων σε σχέση µε τα συμβατικά και μειωμένη συγκέντρωση αγροχημικών. Όμως, ελλοχεύει ένας άλλος κίνδυνος. Οι βιολογικές τροφές είναι πιο επιδεκτικές σε μολύνσεις από παθογόνους μικροοργανισµούς, ενώ εντοπίζεται συσσώρευση φυσικών τοξινών στα φρούτα και τα λαχανικά, στην προσπάθειά τους να αμυνθούν απέναντι στα διάφορα ζιζάνια.

Γιατί είναι πιο ακριβά;
Τα βιολογικά προϊόντα είναι κατά μέσο όρο 30% ακριβότερα από τα συμβατικά, γιατί: χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να φτάσουμε στο τελικό προϊόν, οι αποδόσεις των καλλιεργειών είναι μικρότερες, επιβαρύνονται από το κόστος των ελέγχων και της πιστοποίησης και η προσφορά είναι μικρή σε σχέση με τη ζήτηση.

Τι θα πρέπει να προσέχουμε κατά την αγορά βιολογικών προϊόντων;
Τα τρόφιμα να είναι συσκευασμένα και να υπάρχει η ένδειξη ότι αποτελούν προϊόντα βιολογικής γεωργίας. Τα βιολογικά προϊόντα δεν επιτρέπεται να πωλούνται χύμα, εκτός εάν αγοράζονται από το κτήμα του παραγωγού ή από λαϊκές βιοκαλλιεργητών. Στην ετικέτα των συσκευασμένων βιολογικών τροφίμων πρέπει να αναγράφεται:
• Ο κωδικός αριθμός και το λογότυπο του Φορέα Ελέγχου και Πιστοποίησης
• Το λογότυπο Βιολογικής Παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• Η χώρα προέλευσης
• Το όνομα ή η εμπορική επωνυμία του προϊόντος, η διεύθυνση του κατασκευαστή ή και του συσκευαστή
• Το όνομα πώλησης του προϊόντος, η λίστα συστατικών, το βάρος, η ημερομηνία λήξης, η θρεπτική αξία και οι ιδιαίτερες συνθήκες διατήρησης και χρήσης του προϊόντος
• Το στάδιο πιστοποίησης του προϊόντος ολογράφως («Προϊόν Βιολογικής Γεωργίας» για όσα βρίσκονται στο πλήρες βιολογικό στάδιο και «Προϊόν υπό μετατροπή στη Βιολογική Γεωργία» για όσα βρίσκονται ακόμη σε μεταβατικό στάδιο)

Τα μη τυποποιημένα προϊόντα που πωλούνται σε βιολογικές λαϊκές ή καταστήματα, πρέπει να διαθέτουν πιστοποιητικά σε ισχύ, στα οποία να φαίνεται:
• Ο Οργανισμός Ελέγχου και Πιστοποίησης.
• Η επωνυμία, η διεύθυνση και ο κωδικός πιστοποίησης της επιχείρησης που διακινεί το προϊόν
• Τα πιστοποιημένα είδη που διακινεί η επιχείρηση ή ο παραγωγός, τα οποία πρέπει να ταυτίζονται με αυτά που υπάρχουν στον πάγκο ή στο κατάστημα
• Το στάδιο πιστοποίησής τους
• Η περίοδος ισχύος του πιστοποιητικού

Μύθοι & Aλήθειες
Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά έχουν καλύτερη γεύση.
ΜΥΘΟΣ & ΑΛΗΘΕΙΑ. Οι σχετικές έρευνες δεν έχουν καταφέρει να αποδείξουν κάτι τέτοιο. Άλλωστε, το θέμα της γεύσης είναι υποκειμενικό. Οι πιο διάσημοι σεφ ανά τον κόσμο, ωστόσο, δείχνουν σαφή προτίμηση προς τις βιολογικές πρώτες ύλες, θεωρώντας πως τους εξασφαλίζουν πιο νόστιμο αποτέλεσμα.
Υπάρχει η θεωρία ότι οι ορμόνες που χρησιμοποιούνται στα συμβατικά τρόφιμα µε στόχο την αύξηση του όγκου του τελικού προϊόντος οδηγούν στην «αραίωση» της γεύσης και του αρώματος των φρούτων και των λαχανικών. Κι ότι αντίθετα, η μικρότερη περιεκτικότητα σε νερό των βιολογικών, συντελεί σε μια πιο πλούσια γεύση.

Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά δεν χρειάζονται σχολαστικό πλύσιμο.
ΜΥΘΟΣ. Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά μπορεί να είναι πιο ασφαλή σε σχέση µε τα συμβατικά, ωστόσο και για αυτά επιβάλλεται το καλό πλύσιμο, καθώς είναι πιο ευάλωτα στην προσβολή τους από παθογόνους μικροοργανισµούς.

Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά χαλούν πιο γρήγορα.
ΑΛΗΘΕΙΑ. Σε αντίθεση µε τα συμβατικά προϊόντα, που έχουν μεγαλύτερο χρόνο συντήρησης, τα βιολογικά είναι πιο ευπαθή, καθώς η διαδικασία ωρίμανσής τους γίνεται στους σωστούς χρόνους και δεν χρησιμοποιούνται χημικά.

Τα βιολογικά αγροτικά προϊόντα δεν είναι ποτέ ομοιόμορφα.
ΜΥΘΟΣ & ΑΛΗΘΕΙΑ. Συνήθως τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά που θα δει κανείς στον πάγκο ενός βιοκαλλιεργητή σε μια λαϊκή βιολογικών προϊόντων δεν μοιάζουν μεταξύ τους σε σχήμα και μέγεθος. Αυτό θεωρείται ως μία ακόμη απόδειξη της φυσικότητας και της αγνότητάς τους, με το επιχείρημα ότι δεν χρησιμοποιούνται «φάρμακα» για να αυξήσουν π.χ. το μέγεθός τους. Αντίθετα, τα συσκευασμένα βιολογικά προϊόντα που πωλούνται στο σούπερ μάρκετ έχουν χαρακτηριστική ομοιομορφία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι λιγότερο αγνά. Απλώς, επειδή συνήθως τα βιολογικά των σούπερ μάρκετ είναι συσκευασμένα, επιλέγονται και συσκευάζονται μαζί εκείνα που μοιάζουν μεταξύ τους.

 

Πηγές: 1. Baranski, M. et al., “Higher antioxidant concentrations and less cadmium and pesticide residues in organically-grown crops: a systematic literature review and meta-analyses”. British Journal of Nutrition, 2014 Sep 14;112(5):794-811. 2. American Chemical Society. “Research At Great Lakes Meeting Shows More Vitamin C In Organic Oranges Than Conventional Oranges.” ScienceDaily. ScienceDaily, 3 June 2002. 3. John P. Reganold, Preston K. Andrews, Jennifer R. Reeve, Lynne Carpenter-Boggs, Christopher W. Schadt, J. Richard Alldredge, Carolyn F. Ross, Neal M. Davies, and Jizhong Zhou, “Fruit and Soil Quality of Organic and Conventional Strawberry Agroecosystems,” Plos ONE, September 2010, Vol. 5, Issue 9, e123456 4. Nutritional Quality of Organic Versus Conventional Fruits, Vegetables, and Grains,” by Virginia Worthington, published in The Journal of Alternative and Complementary Medicine, Vol. 7, No. 2, 2001 (pp. 161-173).